JESENIK – HISTORIA MIASTA

Historycistoryczny rozwój miasta w datach		Rozwój miasta
Najstarsza historia		Wiek XX
Procesy czarownic		Czasy współczesne

Nejstarsza historia
Miasto nazwane perłą Jesenicka ze względu na swoje przepiękne położenie w przyrodzie - leży w dorzeczu rzek górskich Starzycz (Staříč) i Biała (Bělá) gdzie przebiegają i drogi, które je łączą poprzez Ramzowskie i Czerwonohorskie siodło (Červenohorské sedlo) z okolicznym światem. Spływ obu tych rzek wytworzył tu rozległe żwirowisko, także około 1260 roku pierwsi osadnicy zaczęli miejsce to nazywać Frywaldow (frei vom Walde). Na początku była to wieś ale w krótkim czasie stała się miastem ( około 1267 roku ).
Już około 1290 roku miasto stało się siedzibą "vikbildu", okr!gu administracyjnego zarządzającego 10 wsiami, w których wójt miejski miał prawo wydawać wyroki śmierci. Bezpiecznym miejscem miasta bez murów obronnych była twierdza.
Na początku XVI wieku miasto nękały częste najazdy rabunkowe .
Z tego okresu (1326 r.) wywodzą się również ważne zmiany o kuźniach znajdujących się blisko miasta. W tym czasie było ich tam trzynaście. Można się domyśleć, że chodziło o produkcję żelaza dobrej jakości, ponieważ z dwóch wiadomości z końca XIV wieku wiemy, że dobrze się sprzedawała w Anglii. Wraz ze spadkiem wydobycia rudy zanikły i kuźnie wraz z górniczymi wioskami. Na początku XV wieku żelazo kuło się tu tylko na dwóch miejscach.
W tym czasie wójtem miasta był Hynek z Muszyna, który ze względu na swoje zamiłowanie do husytyzmu był odwołany z funkcji wójta.
Nowy rozmach wydobycia nie tylko rudy żelaza ale złota i srebra przyniosło miastu w 1506 roku statut miasta górniczego ale przede wszystkim miasto stało się majątkiem znanej rodziny przedsiębiorców - Fuggerów z Augzburga. Firma ta po wydobyciu głównych złóż rudy, w 1547 roku sprzedała miasto wraz z przylegającymi wioskami ponownie biskupowi wrocławskiemu. Od tego czasu w Jeseniku rezyduje patrymonialny urzędnik zarządzający do 1848 roku obszarem od Mikulowic aż po Ramzową i Filipowice. Wizja działalności górniczej rozwiała się już w XVI wieku. Wówczas miasto ujęło się skromniejszego ale trwalszego źródła dochodu - płóciennictwa. Zwłaszcza przedmieście Swoboda było zamieszkałe pracownikami przędzalni i płóciennikami, którzy gotowe wyroby wywozili do całej Europy i nowo odkrytych zamorskich osad.
Rzemieślniczy charakter miasta potwierdza wiele cechowych odznaczeń udzielonych miastu na przełomie XVI i XVII wieku. 

Wojna trzydziestoletnia pokazała miastu swe złe oblicze w sposób bardzo nieprzyjazny.
W tym czasie bowiem od 1622 roku rozpoczęły się procesy czarownic, których wynikiem były setki ofiar. W Jeseniku wiemy o 102 osobach, które zostały spalone na stosie koło drogi wiodącej do uzdrowiska. Chaos spowodowany długim okresem wojennym we wszystkich sferach życia tylko powoli ustępował miejsca spokojnej pracy miejskich rzemieślników.
Po podziale Śląska w 1742 r. miejscowe płóciennictwo bardzo cierpiało utratą możliwości wywozu towaru do Wrocławia i trwało jeszcze długi okres czasu zanim te nieprzyjazne skutki zostały przynajmniej częściowo ograniczone dostarczaniem towarów na półwysep Bałkański.
 (Sczcegoly...)

Szlak handlowy przez Wiedeń wykorzystał miejscowy przedsiębiorca Adolf Rayman. Otrzymał w wiedeńskim domu bankowym pokaźny kredyt i założył w Jeseniku manufakturę. Jego produkcja delikatnej bielizny stała się znaną w Europie i za morzem. Połączona firma Regenhard - Rayman po kolei "zniszczyła" konkurencję w mieście a wprowadzając maszynową przędzalnię i tkalnię oraz nową metodę chemicznego bielenia, zyskała pozycję monopolową. 
Drugą znaną osobistością, która na przełomie okresu feudalnego przyczyniła się do rozsławienia miasta w świecie, był Vincenz Priessnitz (1799 - 1851). Swoją metodą wodolecznictwa zyskał w całej Europie i w Ameryce ogromną popularność. Do Gräfenberku nad Jesenikiem, gdzie zbudował kompleks obiektów sanatoryjnych przyciągał przede wszystkim szlachtę, która przynosiła miejscowej ludności nie tylko witany dochód, ale i wiele popularnych obiektów kulturalnych (historia uzdrowisk). 
Nowa organizacja spraw publicznych po zaniku feudalizmu przyniosła miastu Jesenik nowe zyski. Jesenik stał się wówczas, od roku 1850, siedzibą hetmana, który zarządzał obszarem od Złotych Gór (Zlaté Hory) aż po Jawornik. Skoncentrowana produkcja przemysłowa coraz bardziej przyciągała ludność wiejską zmieniając ją na miejski proletariat. Ten pod wpływem socjalistycznym zaczął się organizować i bronić przed wykorzystywaniem w zakładach Raymana. W ślad za nimi poszli również pracownicy mniejszych firm jak np. Produkcji rękawiczek B. Blűhdorna (1890), gdzie zatrudnionych było 400 osób.
Z rozwojem miasta rosła liczba mieszkańców. Na początku, w 1836 roku, żyło tu 2518 osób. Do 1869 roku liczba ta podwoiła się na 5242 osoby. W 1921 roku miasto liczyło 672 osoby a w roku 1930 już mieszkało tu 8261 osób.
Pierwsza gazeta pokazała się w Jeseniku w 1874 roku (Volsfreund) i miała charakter katolicki a jej liberalna przeciwwaga (Mährischslezische Presse) została wydana dopiero w 1883 roku.
Szkolnictwo było jak zwykle zaniedbywane. Ponad pięciotysięczne miasto miało szkołę dla chłopów (dzisiejsze gimnazjum) dopiero od 1872 r. a w 1887 r. uzupełniono je o szkołę dla dziewcząt (dzisiejsza szkoła podstawowa im. Komenskiego).
Niewystarczającą ilość miejsc szkolnych nie uzupełniła nawet szkoła publiczna (1881) ani szkoła mieszczańska (1888). Dopiero żeński zakon sióstr Urszulanek wybudował tu wielki kompleks szkolny wraz z szkołą handlową i rodzinną (1902).
W 1913 roku powstało w Jeseniku prawdziwe gimnazjum czasowo umieszczone w szkole dla chłopców.
W międzywojennym okresie tzw. "pierwszej republiki" czeskim dzieciom edukację gwarantowała tylko skromna szkoła mniejszościowa.

Pierwszy wojna światowa kosztowała Jesenik 185 zabitych ale ani to nie osłabiło ducha wielkoniemieckiego nacjonalizmu, który wspierała szczególnie mieszczańska warstwa.
Powstanie Czechosłowackiego państwa właśnie te warstwy społeczne przyjęły z obawami, zwłaszcza, gdy przy pierwszych wyborach w1919 r. zwyciężyła socjaldemokracja. Gdy jednak do zasadniczych zmian nie doszło, niemiecka burżuazja na jakiś czas pogodziła się z nową sytuacją. Frywaldowski strajk, połączony ze strzelaniem do robotników przekonał ją, że do rewolucyjnych zmian nie dojdzie.
Nadejście nazizmu znalazło u miejscowej ludności ogromne poparcie czego skutkiem była okupacja Sudet niemiecką armią na początku października 1938 r. Jednak rezultat drugiej wojny światowej przekonał ją, że uległa fałszywym iluzją.
 
W maju 1945 roku zaczyna się nowa okres w dziejach miasta połączona z całkowicie zmienionymi narodowościowymi i socjalnymi warunkami po wysiedleniu Niemców. System demokratyczny, który miał nawiązywać na tradycje międzywojennej "pierwszej republiki" został w lutym 1948 r. dobrowolnie zmieniony na nowy, totalitarny, tym razem komunistyczny system. Okres ten bardzo zaznaczył się na wizerunku miasta. Dziedzictwo kulturalne, ze względu na pochodzenie niemieckie, nowe władze nie zamierzały dochować czy rozwijać. W ten sposób praktycznie zanikło lub zostało zniszczonych wiele zabytków, domów czy budów a na ich miejscu wybudowano szeregowe bloki mieszkalne nawet na Jesenickim rynku ! W jaki sposób te barbarzyńskie czyny oddziaływały na stan moralny społeczeństwa na wychowanie młodzieży już od lat szkolnych można ocenić już dziś.

Dnia 1 lipca 1960 roku, na wskutek nowego podziału terytorialnego, miasto i powiat Jesenik zostało przyłączone do powiatu Szumperk. 
Listopadową rewolucję w 1989 roku, obywatele miasta przyjęli z tym większą radością, że przywrócono dawniejszą nazwę rynku - Plac Masaryka. Od 1990 r. rozpoczyna się reprywatyzacja majątku w własności państwa. Miejscowe zakłady przemysłowe uzyskują nowych, prywatnych właścicieli. 
Stopniowo zmieniał się wizerunek miasta. W krótkim czasie powstało wiele nowych sklepów oraz małych i średnich firm. Ponownie zaczyna być nawiązywany kontakt z dawnymi mieszkańcami, którzy musieli opuścić miasto a którzy o nim nigdy nie zapomnieli. Dzięki ich pomocy odnawiane są czy wręcz ratowane przez dewastacją niektóre zabytki w mieście i okolicy (np. kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych koło Złotych Gór, Muzeum Miejskie w Jaworniku w domu K. Dittersdorfa, tablice upamiętniające znane osobistości itp.) W 1993 roku była gruntownie zrekonstruowana była kaplica klasztorna Urszulanek, która dziś służy jako sala koncertowa i sala wystaw. Zakończona została również budowa domu emerytów i rencistów zwanego domem spokojnej starości, oraz odnowiono tynk wielu domów i obiektów, tak więc wizerunek miasto się zmienił na lepsze.
Ważnym momentem o znaczeniu kulturalnym było udzielenie tytułu obywatela honorowego miasta Jesenik panu Judr. Milošovi Kočkovi (za promocję miasta i uzdrowiska w książce "Źródła wody żywej" i Phdr. Rudolfowi Zuberowi za całokształt prac nad historią całego regionu i miasta Jesenik (oba w 1994 r.). W listopadzie 1994 r. w Jeseniku po raz drugi miały miejsce powszechne wybory komunalne do samorządów terytorialnych, w których z przewagą zwyciężyły partie prawicowo orientowane (ODS, ODA, KDU-CSL) a burmistrzem miasta, już po raz drugi, stał się Ing. Petr Košacký (ODA). 
W 1994 roku na szeroką skalę rozwijała się współpraca z Szwajcarami w dziedzinie rozwoju regionalnego i turystyki (pomoc przy powołaniu Miejskiego Centrum Informacji I.C., wybudowanie nowego źródła w koło uzdrowiska nazwanego "Bern 1995" przy drodze wiodącej na Pomezi). 
Dnia 24 maja 1995 roku Parlament RC zadecydował o ponownym powołaniu powiatu Jesenik. Nowy powiat obejmuje 23 gmin. W posiedzenia Parlamentu uczestniczył osobiście burmistrz miasta Jesenik Ing. Petr Košacky. W głosowaniu 141 parlamentarzystów opowiedziało się za powołaniem powiatu Jesenik, 10 wstrzymało się głosowania i jeden był przeciw. Wynik głosowania przekonał i najśmielsze oczekiwania. Oficjalnie powiat Jesenik powstał dnia 1.1.1996 r.
Dnia 29.9.1998 r. Jesenik odwiedził prezydent RC Václav Havel. Po krótkim przywitaniu i przeprowadzeniu konferencji prasowej, prezydent miał krótkie przemówienie przed ratuszem. Wizyta w Jeseniku była częścią dwudniowej podróży prezydenta do powiatu Bruntál i w tym czasie jeszcze przyszłego powiatu Jesenik.

Inne aktualne zdjęcia

© 2002 Všechna práva vyhrazena